Varësi – Simptomat, shkaqet dhe trajtimi

Varësi është një sjellje e dëmshme që lidhet me abuzimin për shembull të substancave (addiction), por i referohet eshe simptomave fizike të tërheqjes dhe tolerancës (dependence).

1. Çfarë është varësia?
2. Simptomat e varësive
3. Shkaqet që krijojnë varësi
4. Varësi fizike dhe varësi psikologjike
5. Varësia dhe truri
6. Diagnostikimi i një varësie
7. Shenjat paralajmëruese të varësisë
8. Varësitë më të zakonshme
9. Trajtimi për varësi

1. Çfarë është varësia?

Varësia është një sëmundje kronike, e përsëritur e trurit. Përfshin si varësi fizike dhe psikologjike nga droga, alkooli ose një sjellje. 

Një person me varësi shpesh do të ndjekë zakonet e tij toksike pavarësisht se e vë veten ose të tjerët në rrezik.

Një varësi ndikon shumë në mënyrën se si një person mendon, ndjen dhe vepron. Shumë individë me çrregullime të varësisë janë të vetëdijshëm se kanë një problem, por kanë vështirësi të ndalojnë vetë.

Ndërsa mund të jetë joshëse të provosh një drogë për herë të parë, është shumë e lehtë që gjërat të shkojnë keq. 

2. Simptomat e varësive

Shpesh mund të përcaktoni nëse kemi varësi duke parë sjelljen. 

Simptomat fizike të tërheqjes ndodhin kur trupi bëhet i stresuar pa substancën. 

Simptoma fizike

• Ankth
• Depresion
• Dobësi e muskujve
• Makthe
• Dhimbje trupi
• Djersitje
• Të përziera
• Të vjella

Simptoma psikologjike 

• Një besim se keni nevojë për substancën për të bërë gjëra të caktuara, nëse kjo është gjumi, socializimi ose thjesht funksionimi në përgjithësi
• Dëshira të forta emocionale për substancën
• Humbja e interesit për aktivitetet tuaja të zakonshme
• Duke shpenzuar shumë kohë duke përdorur ose duke menduar për substancën

3. Shkaqet që krijojnë varësi

Askush nuk ka në plan të bëhet i varur. 

Ka arsye të panumërta pse dikush do të provonte një substancë ose sjellje:

• Kurioziteti: Disa janë të shtyrë nga kurioziteti dhe presioni i bashkëmoshatarëve, 
• Menaxhim stresi: Të tjerët kërkojnë një mënyrë për të lehtësuar stresin. 
• Mjedisi: Fëmijët që rriten në mjedise ku janë të pranishëm droga dhe alkooli kanë një rrezik më të madh për të zhvilluar një çrregullim të përdorimit të substancave. 
• Gjenetika: Hulumtimet vlerësojnë se gjenetika përbën 40 deri në 60% të gjasave të një personi për të zhvilluar një varësi.
• Çrregullimet e shëndetit mendor: Njerëzit me çrregullime të shëndetit mendor kanë më shumë gjasa të zhvillojnë një varësi sesa popullata e përgjithshme.

4. Varësi fizike dhe varësi psikologjike

Varësia fizike

Varësia fizike ndodh kur trupi juaj fillon të mbështetet në një substancë për të funksionuar. Kur ndaloni përdorimin e substancës, përjetoni simptoma fizike të tërheqjes (pagjumësi, nervozizëm, ndryshimi i humorit, depresioni, ankthi dhimbje, lodhje etj.

Kjo mund të ndodhë me ose pa varësi psikologjike.

Varësia psikologjike

Varësia psikologjike është një term që përshkruan komponentët emocionalë ose mendorë të çrregullimit të përdorimit të substancave, të tilla si dëshirat e forta për substancën ose sjelljen dhe vështirësia për të menduar për ndonjë gjë tjetër.

5. Varësia dhe truri

Abuzimi i tepërt i substancave prek shumë pjesë të trupit, por organi më i prekur është truri. 

Kur një person konsumon një substancë të tillë si drogë ose alkool, truri prodhon sasi të mëdha dopamine. Pas përdorimit të përsëritur të drogës, truri nuk është në gjendje të prodhojë sasi normale të dopaminës vetë. 

Kjo do të thotë se njerëzit e varur mund të kenë vështirësi për të gjetur kënaqësi në aktivitete të këndshme, si kalimi i kohës me miqtë ose familjen, kur nuk janë nën ndikimin e drogës ose alkoolit.

Nëse ju ose një i dashur po luftoni me një varësi nga droga, është jetike që të kërkoni trajtim sa më shpejt të jetë e mundur. Shumë shpesh njerëzit përpiqen të përmirësohen vetë, por kjo mund të jetë e vështirë dhe, në disa raste, e rrezikshme.

6. Diagnostikimi i një varësie

Identifikimi i varësisë ekzaminohet zakonisht nga një psikolg ose mjek psikiatër për simptoma që plotësojnë kritere specifike:

Kriteret përfshijnë:

Mungesa e kontrollit

Substanca përdoret në sasi më të mëdha ose për një kohë më të gjatë se sa ishte menduar fillimisht. 

Madje mund të ndihen sikur dikush tjetër po zgjedh veprimet e tyre për ta. Kështu, mund ta gjejnë veten duke ndërmarrë hapa për të blerë dhe përdorur drogë pa vetëdije.

Dëshira për të kufizuar përdorimin

Përdoruesit mund të dëshirojnë të shkurtojnë përdorimin, por nuk janë në gjendje ta bëjnë këtë. 

Ata mund t’u thonë në mënyrë të përsëritur të tjerëve dhe vetes se kanë në plan të lënë duhanin, dhe së shpejti ta lënë atë. 

Koha e shfrytzuar

Një kohë e konsiderueshme shpenzohet duke u përpjekur për të marrë një substancë. 

Ata që luftojnë me varësinë mund të planifikojnë se si do të fitojnë substancën e tyre të dëshiruar, të kalojnë një kohë të gjatë duke ekzekutuar planin e tyre (veçanërisht nëse gjërat shkojnë keq) dhe më pas të kalojnë kohë nën efektet e substancës.

Dëshira

Përdoruesi përjeton një dëshirë të fortë për të përdorur drogën. 

Ka mendime të përsëritura të përdorimit, ose për ndjenjat që merr pas përdorimit që mund të ndodhin në pika të ndryshme gjatë ditës ose natës. Këto mund të jenë tepër të pakëndshme dhe shpërqendruese.

Mungesa e përgjegjësisë

Përdorimi i substancave vihet para detyrimeve të punës, shkollës ose shtëpisë. 

Ditët që sëmuren shpeshtohen, mund të bëhen plane dhe më pas të anulohen në minutën e fundit, dhe mund të ketë një sërë justifikimesh dhe arsyetimesh që në dukje kanë të bëjnë me rrethanat e jashtme, por që në fakt janë të nxitura nga varësia.

Probleme me marrëdhëniet

Marrëdhëniet ndërpersonale janë të tendosura vazhdimisht nga përdorimi i drogës. 

Miqtë mund të lodhen, duke u përpjekur të ndihmojnë, por edhe nuk janë të sigurt se si ta bëjnë këtë. Anëtarët e familjes mund të ndihen në të njëjtën mënyrë; jeta në shtëpi vështirësohet, divorci mund të ndodhë dhe mbështetja psikosociale mund të pakësohet.

Humbja e interesit

Përdoruesi ndalon përfshirjen në aktivitete të rëndësishme sociale ose rekreative në favor të përdorimit të drogës. Ashtu siç ndodh me depresionin, nuk ndihet ndonjë kënaqësi  në pjesëmarrjen në hobi ose interesa që dikur mbanin hijeshi.

Përdorim i rrezikshëm

Përdorimi vazhdon pavarësisht rrethanave të rrezikshme. 

Përdoruesit mund ta gjejnë veten duke jetuar në banesa me përdorues të tjerë, duke ndarë mjetet e drogës etj. Gjithashtu, mund të ndodhë vozitje në gjendje të dehur, e cila mund të përfundojë me vdekje.

Situata përkeqësuese

Përdorimi vazhdon pavarësisht problemeve të përkeqësuara fizike ose psikologjike. 

Një spirale në rënie mund të marrë formë; përdoruesit mund të shohin se kushtet e jetës së tyre po përkeqësohen rreth tyre dhe të vendosin që, duke pasur parasysh situatën, ata mund të vazhdojnë gjithashtu të marrin drogë. 

Kjo vetëm i bën gjërat edhe më të tmerrshme.

Toleranca

Për të arritur efektet e dëshiruara nevojiten sasi më të mëdha të substancës. Një ose 2 doza mund të bëhen 3 ose 4. Dozat rriten ndërsa truri përshtatet me stimujt e përsëritur që i jepet në përpjekje për të ruajtur homeostazën.

Tërheqja

Kjo mund të jetë fizike dhe emocionale. Efektet anësore mund të përfshijnë ankth, nervozizëm, nauze dhe të vjella. 

Në rastin e alkoolizmit të rëndë, tërheqja mund të jetë edhe fatale; delirium tremens, një gjendje që mund të shkaktojë halucinacione dhe konvulsione, është një rrezik që një përdorues i alkoolit që pi shumë duhet të jetë i kujdesshëm për t’u mbrojtur.

7. Shenjat paralajmëruese të varësisë

Nëse jeni të shqetësuar se dikush që ju intereson po lufton me varësinë, ka disa shenja që ju sinjalizojnë për varësi të mundshme: 

• Injorimi i angazhimeve apo përgjegjësive
• Probleme në punë, shkollë ose shtëpi
• Mungesa të pashpjegueshme
• Tërheqje për një grup të ri miqsh që abuzojnë poashtu
• Luhatje të konsiderueshme financiare
• Ndryshimet e gjumit si pagjumësi ose gjum i tepërt
• Mungesa e përqendrimit ose kujtesës
• Të qenit i fshehtë për pjesë të jetës personale
• Tërheqja nga kontaktet normale shoqërore
• Ndryshime të papritura të humorit dhe ndryshime në sjellje
• Mungesa e pazakontë e motivimit
• Humbje peshe ose ndryshime në pamjen fizike

Megjithatë, është e rëndësishme të mbani mend se të gjithë janë të ndryshëm; mund të jetë më e vështirë për të zbuluar një varësi tek disa njerëz sesa tek të tjerët. 

8. Varësitë më të zakonshme

Miliona njerëz në mbarë botën luftojnë me varësi. Disa nga substancat më të zakonshme që pengojnë jetën e njerëzve përfshijnë:

• Nikotina
• Alkooli
• Kokaina
• Heroina

9. Trajtimi për varësi

Pavarësisht nga situata juaj, ndihma është e disponueshme. 

Ju duhet të ndaloni përdorimin e drogës, por duke e bërë këtë papritur mund të shkaktojë simptoma fizike. Ju mund të keni nevojë për ndihmën e një mjeku (toksikolog, psikiatër, psikolog)  për të trajtuar varësin. 

Substancat që imitojnë efektet e drogave të paligjshme mund të ndihmojnë në uljen e simptomave të tërheqjes gjatë trajtimit. 

Programet e detoksifikimit përdorin një kombinim të terapisë dhe trajtimit mjekësor për të lehtësuar varësinë dhe për të trajtuar çrregullimin. Mund të nevojiten seanca të vazhdueshme terapie dhe pasi të jeni liruar nga një program trajtimi.

Rastet ekstreme të dehjes, tërheqjes ose mbidozimit mund të kenë nevojë për kujdes urgjent përpara se të trajtohen varësia.

Konkluzion

Askush nuk pret të zhvillojë një varësi kur fillon të eksperimentojë. Por eksperimentimi i vazhdueshëm mund të çojë në varësi, shpesh pa vetëdije tek individi që përdor këtë substancë.

Televizioni, media dhe filmi shpesh i përshkruajnë njerëzit me varësi si kriminelë ose individë me mangësi morale. E vërteta është se nuk ka asnjë fytyrë të vetme të varësisë. Çdokush mund të zhvillojë modele abuzimi ose sjelljesh të rrezikshme, pavarësisht nga mosha, kultura ose statusi i tyre financiar.

Abuzimi i zgjatur i substancave mund të rezultojë në një cikël të rrezikshëm varësie: një cikël ku njerëzit duhet të vazhdojnë të përdorin drogë ose alkool për të shmangur simptomat e pakëndshme të tërheqjes. 

Në kohën kur njerëzit kuptojnë se kanë një problem, droga ose alkooli mund të kenë marrë tashmë kontrollin, duke bërë që përdoruesit t’i japin përparësi abuzimit të substancave mbi çdo gjë tjetër që dikur ishte e rëndësishme në jetën e tyre.

Identifikimi i një varësie mund të jetë një proces i ndërlikuar. Ndërsa disa shenja të varësisë janë të dukshme, të tjerat janë më të vështira për t’u njohur. 

Shumë njerëz që e kuptojnë se kanë një problem do të përpiqen ta fshehin atë nga familja dhe miqtë, duke e bërë më të vështirë të dallosh nëse dikush po lufton me këtë.

Trajtimi i varësisë psikologjike është pak më kompleks. Për disa njerëz që kanë të bëjnë me një varësi fizike dhe psikologjike, ana psikologjike e gjërave ndonjëherë zgjidhet vetë pasi të trajtohet varësia fizike.

Sidoqoftë, në shumicën e rasteve, puna me një terapist është mënyra më e mirë për të trajtuar varësinë psikologjike, pavarësisht nëse ajo ndodh vetë ose së bashku me varësinë fizike.

Në terapi, zakonisht do të eksploroni modele që nxisin punën tuaj për të krijuar modele të reja të mendimit dhe sjelljes.