Varësia emocionale – Si ta dallosh nga dashuria e thellë?

Përgjigje e shkurtër: Dashuria e thellë të bën më të plotë si person, varësia emocionale të bën të varur nga tjetri për t’u ndjerë i plotë. 

Testi më i thjeshtë: nëse imagjinon veten pa këtë marrëdhënie dhe ndjen humbje identiteti, jo vetëm trishtim,  ka gjasa të mos jetë vetëm dashuri e madhe.

1. Çfarë është varësia emocionale?
2. Shenjat kryesore të varësisë emocionale
3. Ku ndryshon nga dashuria e shëndetshme
4. Si formohet varësia emocionale?
5. Çfarë mund të bësh?

1. Çfarë është varësia emocionale?

Varësia emocionale s’është thjesht “të kesh nevojë për dikë”, të gjithë kemi nevojë për lidhje. 

Është një model ku vlera jote personale, gjendja emocionale, dhe vendimet e përditshme varen kryesisht nga gjendja e partnerit. 

Kur ai/ajo është mirë, je mirë. Kur nuk është, edhe ti shembesh.

Shpesh fillon si diçka që duket romantike, “s’mund të jetoj pa ty”,  por me kohë bëhet kufizuese për të dyja palët.

2. Shenjat kryesore të varësisë emocionale

• Merr përsipër emocionet e partnerit si të tuat. Nëse ai është nervoz, edhe ti bëhesh nervoz, edhe pse s’ka lidhje me ty.
• Vështirësi e madhe për të thënë “jo”, nga frika e humbjes së marrëdhënies ose zemërimit të tjetrit.
• Identiteti personal zbehet. Interesat, miqtë, apo qëllimet e tua personale kalojnë gjithnjë e më shumë në plan të dytë.
• Kontrollon ose “shpëton” tjetrin vazhdimisht, edhe kur s’të kërkohet, sepse ndjen përgjegjësi për gjendjen e tij.
• Frika e braktisjes drejton vendimet, jo dëshira apo vlerat e tua.

3. Ku ndryshon nga dashuria e shëndetshme

Dashuria e shëndetshme	Varësia emocionale
Dy identitete të plota që zgjedhin të jenë bashkë	Një identitet i “shkrirë” me tjetrin
Mund të thuash “jo” pa frikë	Të thuash “jo” ndihet si rrezik për marrëdhënien
Mbështet tjetrin pa marrë përgjegjësi për gjendjen e tij	Ndjen përgjegjësi për lumturinë/gjendjen e partnerit
Ndarja sjell dhimbje, jo humbje identiteti	Ndarja ndihet si “të mos ekzistosh më”

4. Si formohet varësia emocionale?

Varësia emocionale shpesh formohet në fëmijëri, në familje ku dashuria ishte e kushtëzuar me “të qenit i dobishëm” ose ku fëmija u desh të kujdesej emocionalisht për një prind.

Kjo mëson trurin që vlera personale vjen nga kujdesi ndaj të tjerëve, jo nga vetvetja.

Fëmija që bëhet “psikologu” i prindit

Në shumë familje shqiptare, veçanërisht kur një prind kalon vështirësi (ekonomike, martesore, emocionale), fëmija, shpesh vajza më e madhe, mëson të “lexojë” humorin e prindit që në moshë të vogël, për t’u përshtatur.

“Sot mami është nervoze, s’duhet ta shqetësoj.” Me kohë, kjo bëhet model automatik: gjendja emocionale e të tjerëve bëhet përgjegjësia jote, edhe kur je e rritur.

Dashuria e kushtëzuar me sjellje “të mirë”

Kur miratimi prindëror vjen vetëm kur fëmija sillet “si duhet” nota të mira, të mos krijosh probleme, të mos zemërohesh, fëmija mëson që të qenit vetvetja (me nevoja, zemërim, lodhje) rrezikon dashurinë.

Si i rritur, e njëjta logjikë kalon te partneri: “nëse jam ‘e mirë’, s’do më lërë.”

Roli i “ndërmjetësit” mes prindërve

Fëmijë që rriten duke dëgjuar konflikte mes prindërve dhe marrin rolin e paqebërësit (“mos u grindni, unë do ju bëj mirë”) mësojnë që dashuria kërkon menaxhim aktiv, jo thjesht të jetohet.

Kjo shpesh vazhdon në moshë madhore si nevojë për të “menaxhuar” gjendjen emocionale të partnerit.

Braktisje apo mungesë emocionale e hershme

Kur një prind ka qenë fizikisht i pranishëm por emocionalisht i largët (nga puna, migrimi, depresioni, etj.), fëmija mund të zhvillojë një frikë të thellë braktisjeje, që si i rritur shprehet si nevojë e vazhdueshme për siguri e riafirmim nga partneri.

Këto modele s’janë “faj” i askujt, janë përshtatje inteligjente të një fëmije ndaj mjedisit që kishte. Problemi lind kur i njëjti model vazhdon të përdoret në moshë madhore, ku s’është më i nevojshëm për mbijetesë, por vazhdon të kufizojë.

Kryefaqja

5. Çfarë mund të bësh?

• Fillo të vëzhgosh, jo të gjykosh veten. Vër re momentet kur ndjehesh “i mirë” vetëm kur partneri është i lumtur, mos e luftosh, thjesht vëreje.
• Praktiko “jo” të vogla. Fillo me vendime të thjeshta pa pasoja të mëdha, për të ndërtuar besim se jo çdo “jo” shkatërron marrëdhënien.
• Rindërto hapësira personale. Miq, hobi, kohë vetëm,  jo si “largim” nga partneri, por si ripërforcim i identitetit tënd.
• Puno rrënjët, jo vetëm sjelljen. Varësia emocionale shpesh kërkon terapi, sepse rrënjët janë të hershme dhe të thella, vetëdija vetëm shpesh s’mjafton.

Përfundim

Varësia emocionale nuk të bën “keq” apo “të dobët”  është një mënyrë e mësuar për të mbijetuar emocionalisht. 

Por dashuria më e fortë mes dy njerëzve ndërtohet kur secili qëndron plotësisht vetvetja, dhe zgjedh tjetrin;  jo kur ka nevojë për tjetrin për të ekzistuar.

---

PsikologuOnline ofron konsulta psikologjike individuale dhe në çift për marrëdhënie dhe modele lidhjeje.