Vetmia e emigrantit shqiptar – Kush jam?!

Vetmia e emigrantit shqiptar është një përjetim i thellë emocional. Një emigrant nuk ndryshon vetëm vendin, por edhe mënyrën si ndjen. 

Fillimisht gjithçka duket premtuese: një punë më e mirë, siguri ekonomike, një jetë më e qetë. Por pas disa muajsh, shumë emigrant shqiptarë përballen me një formë vetmie.

Në Shqipëri, lidhjet emocionale janë të forta, ndjenjat shprehen hapur, dhe njerëzit janë mësuar që dhimbja të ndahet bashkë. Ndërsa jashtë vendit, veçanërisht në kulturat më të rezervuara si Gjermania apo vendet nordike, kujdesi shprehet ndryshe, shpesh përmes distancës dhe respektit për privatësinë. 

Për emigrantin shqiptar, kjo përkthehet si ftohtësi. Ai fillon të ndiejë se nuk kuptohet, se po humbet gjuhën e shpirtit të vet. 

Kështu, vetmia bëhet jo thjesht mungesë shoqërie, por një boshllëk identitar: kush jam unë në një vend ku as mënyra e të përjetuarit të dhimbjes nuk është e njëjtë?

1. Vetmia e emigrantit shqiptar ndryshon sipas vendit
2. Rast: Humbi nënën, askush nuk i tha: ‘Ngushëllime’
3. Simptoma të zakonshme të vetmisë në diasporë

1. Vetmia e emigrantit shqiptar ndryshon sipas vendit

Në 5 vite punë te Psikologu Online me emigrantë shqiptarë në të gjithë botën, kemi parë se vetmia ka shumë ‘fytyra. 

Gjermania dhe Zvicra 

Kultura e disiplinës, rregullit dhe rezervës sociale.
Në këto vende, afërsia ndërpersonale kërkon kohë dhe rregulla, diçka që për shqiptarët, mësuar me spontanitetin e kafes me shokun e lagjes, ndihet si boshllëk.

Në psikologji, kjo quhet “konflikt ritmi kulturor” kur mënyra e re e jetesës bie ndesh me ritmin emocional të mësuar

“Punoj çdo ditë me gjermanë të sjellshëm, por asnjë nuk të pyet si je vërtet. Kjo më bën të ndjej sikur jam i padukshëm.” 
–  infermier 33 vjeç, Hamburg

Vendet Nordike 

Shoqëri që vlerëson pavarësinë dhe hapësirën personale.
Aty ku qetësia është vlerë, për emigrantin shqiptar ajo shpesh përkthehet si mungesë lidhjeje.
Vetmia “e heshtur” është më e vështira për t’u kapur; nuk ka dramë, por ndjehet si boshllëk që të ndjek.

“Në fillim e quaja qetësi. Pas një viti, e kuptova që ishte mungesë njerëzish.”
– student në Oslo

Anglia

Një shoqëri e sjellshme, por jo e afërt.
Në sipërfaqe, gjithçka duket e civilizuar, por lidhjet janë të shkurtra, të kufizuara nga mirësjellja.

Kjo krijon ndjenjën e “vetmisë funksionale” ke njerëz rreth e rrotull, por mungon ndjenja e përkatësisë.

“Kam shokë pune, shokë lagjeje, por askënd që ta telefonoj kur kam diçka.”
– shofer kamioni, Birmingham

Italia, Greqia dhe Spanja 

Kultura e ngrohtë dhe familjare ngjan me tonën, por emigrantët shqiptarë shpesh punojnë në kushte lodhëse.

Vetmia këtu nuk vjen nga mungesa e njerëzve, por nga mungesa e kohës.
Shumë shqiptarë ndihen “prezent fizikisht, por bosh emocionalisht”.

“Punoj me njerëz gjithë ditën, por asnjëherë s’ka kohë për të ndarë kohë si kam nevojë.”
– punëtore në restorant, Milano

USA dhe Australia 

Shoqëri që i vlerëson suksesin dhe produktivitetin.
Për emigrantin shqiptar, i rritur në një kulturë ku mbështetja njerëzore është jetike, kjo përkthehet në ndjenjën e izolimit në mes të mundësive.

Vetmia “moderne” ke gjithçka që doje, por s’e ndan me askënd.

“Kam shtëpi, punë, siguri… por nuk kam asnjë me kë të flas.”
– developer, California

Shqipëria 

Edhe brenda vendit, vetmia po rritet.
Ritmi i shpejtë, mungesa e komunitetit tradicional, rrjetet sociale dhe presioni ekonomik e kanë bërë vetminë një përvojë të re kombëtare.

Kultura jonë po ndryshon: lidhjet bëhen më sipërfaqësore, njerëzit më të lodhur emocionalisht.

“Tani jemi të gjithë afër, por secili në ekranin e vet.”

Shifrat nga platforma Psikologu Online

Gjatë 5 viteve të fundit, Psikologu Online ka ndihmuar shqiptarë nga çdo cep i botës:

• Evropa: Nordikët, Gjermani, Angli, Itali, Greqi, Spanjë, Zvicër, rreth 70%.
• USA: rreth 15%
• Australia: rreth 5%
• Të tjerët: Kanada, Emiratet e Bashkuara, vende të tjera të Evropës Juglindore
  

Arsayet e kërkimit të ndihmës janë: vetmia, nostalgjia, vështirësitë sociale dhe profesionale.

2. Rast: Humbi nënën, askush nuk i tha: ‘Ngushëllime’

Ai kishte humbur nënën. Kur u kthye në punë, asnjë koleg nuk i shprehu ngushëllime.
Në vend që të ndiente mbështetje, përjetoi një boshllëk. Një heshtje që dhëmb shumë.

Si e percepton shqiptari këtë situatë?

Në kulturën shqiptare, dhimbja ndahet. Në raste humbjesh, njerëzit mblidhen, qajnë bashkë, gatuajnë, rrijnë me ditë në shtëpinë e të pikëlluarit.

Kjo nuk është thjesht traditë, është mekanizëm i përbashkët përballimi emocional.

Kur ky mjek përballet me mungesën e empatisë ekspresive, truri e përkthen si:

• “Askush nuk kujdeset për mua.”
• “Këtu nuk vlej si njeri, vetëm si profesionist.”

Në fakt, kolegët e tij ndoshta e respektojnë privatësinë, sepse në kulturën suedeze, hidhërimi është çështje personale, jo sociale.

Pra, nuk është mungesë mirësie, është ndryshim në mënyrën se si perceptohet kujdesi.

Në terma psikologjikë, kjo është vetmi kulturore, jo mungesë njerëzish, por mungesë kuptimi.

Në Shqipëri, ndodh e kundërta.

Këtu, njeriu vuan shpesh nga mungesa e privatësisë, jo nga mungesa e afërsisë.
Të gjithë dinë gjithçka, të gjithë komentojnë.

Kështu që shqiptari i emigracionit, kur përballet me një kulturë të ftohtë e të rezervuar, përjeton një “tronditje të heshtur”.

3. Simptoma të zakonshme të vetmisë në diasporë

• Ankth për të ardhmen
• Ndjenja se nuk kuptohesh ne moskuptimit në vendin e ri
• Ke vështirësi në lidhje sociale
• Mall dhe nostalgji për vendin e lindjes
• Lodhje fizike dhe emocionale nga izolimi i përceptuar
• Frikë se nuk përket vendit të ri 
• Dhimbje për mungesën e familjes dhe miqve
• Zgjimi i shpesh i zbrazët ose i pashpresë
• Humbje e kuptimit të përditshmërisë
• Ndjenja e vetëdijshme e “të huajt”
• Vështirësi në shprehjen e ndjenjave në gjuhën e re
• Ndjenja e lodhjes nga përpjekjet për t’u përshtatur
• Mungesë e mbështetjes emocionale të menjëhershme
• Shpesh krahasim i vetes me të tjerët dhe ndjenja inferiore
• Frikë dhe vuajtje nga refuzimi ose mosmiratimi i komunitetit të ri
• Shpesh ndjenja e fajit për lënien e familjes pas

Konkluzion

Të jetosh larg shtëpisë është gjithmonë një sfidë e dyfishtë: njëherë përballë distancës fizike nga familja dhe komuniteti i njohur, dhe njëherë përballë ndryshimeve kulturore të vendit pritës. 

Për shqiptarët që jetojnë jashtë, vetmia nuk është thjesht një mungesë shoqërie, është një përvojë komplekse psikologjike që lidhet me identitetin, kulturën dhe mënyrën se si ndërveprojmë me të tjerët.

Shpresë dhe zgjidhje

Vetmia mund të jetë e dhimbshme, por terapia është një mënyrë për të kuptuar dhe përpunuar ndjenjat e vetmisë, për të rikrijuar lidhje emocionale dhe për të zhvilluar strategji që reduktojnë izolimin.

Të kërkosh ndihmë nuk do të thotë të jesh i dobët; do të thotë të kujdesesh për veten dhe të krijosh një jetë më të lidhur emocionalisht.