Nuk di të them JO – Pse ndihem fajtor sa herë them jo?

Nuk di të them JO është një mendim që shumë njerëz e përsërisin shpesh me veten. Pas kësaj vështirësie fshihet jo vetëm frika për të refuzuar, por edhe ndjenja e fajit që shfaqet sa herë vendosim kufij.

Pse ndihemi kështu dhe çfarë e bën kaq të vështirë të themi “jo”?

Lexo më shumë:

1. Si na dëmton të mos thënit Jo?
2. Pse është e vështirë të thuash Jo?
3. Besime jofunksionale rreth të thënit Jo
4. Si të thuash Jo?
5. Mëso nga këto shembuj për të thënë Jo

1. Si na dëmton të mos thënit Jo?

Nxit zemërim brenda vetes

Kur i thoni dikujt “Po”, ndërkohë që në të vërtetë dëshironi të thoni “Jo”, me kalimin e kohës mund të grumbullohen ndjenja zemërimi dhe pakënaqësie ndaj atij personi, edhe pse ai nuk ka bërë asgjë të gabuar.

Njëkohësisht, mund të filloni të ndiheni të zhgënjyer dhe të irrituar me veten për faktin që nuk keni shprehur nevojat ose kufijtë tuaj.

Shton stresin

Pranimi i vazhdueshëm i kërkesave të të tjerëve, sidomos kur ato tejkalojnë mundësitë tuaja, mund të çojë në mbingarkesë, lodhje dhe nivele të larta stresi.

Ul vetëvlerësimin

Në planin afatgjatë, vështirësia për të qenë këmbëngulës dhe për të vendosur kufij të shëndetshëm mund të ulë vetëvlerësimin dhe të rrisë rrezikun për zhvillimin e ankthit dhe depresionit.

Nga ana tjetër, ekzistojnë edhe persona që arrijnë të thonë “Jo”, por e bëjnë këtë në mënyrë agresive, pa treguar konsideratë apo respekt për tjetrin.

Një mënyrë e tillë komunikimi mund të dëmtojë marrëdhëniet ndërpersonale, duke bërë që të tjerët të ndihen të lënduar, të zemëruar ose të zhvillojnë ndjenja pakënaqësie ndaj tyre.

2. Pse është e vështirë të thuash Jo?

Të gjithë lindim me aftësinë për të qenë asertivë (për të shprehur mendimet e nevojat, duke respektuar njëkohësisht edhe tjetrin).

Megjithatë, ndërsa rritemi, përmes edukimit, përvojave dhe mjedisit ku jetojmë, mësojmë se nuk është gjithmonë e pranueshme të themi “Jo”

Vështirësia për të thënë “jo” rrallë ka të bëjë me fjalën në vetvete; ka të bëjë me atë çfarë besojmë se do të ndodhë menjëherë pas saj.

Që në fëmijëri, shumë prej nesh mësojnë se dashuria dhe pranimi janë të kushtëzuara: “më pëlqen kur je e mirë,” “më zhgënjen kur s’më dëgjon.” Kështu ndërtohet një lidhje e brendshme mes të thënit jo dhe rrezikut për t’u braktisur ose refuzuar.

Kur si të rritur hasim një kërkesë që na rëndon, trupi ynë reagon si të ishim përsëri atë fëmijë që rrezikon të humbasë dashurinë e prindit edhe pse ai person përballë nesh sot mund të jetë thjesht një koleg apo mik.

Nga një këndvështrim ekzistencial, të thuash “jo” do të thotë të pranosh vetminë tënde themelore: faktin që je një qenie e veçantë, me nevoja e kufij që s’përputhen gjithmonë me të tjerët, dhe që kjo veçanti mund të krijojë distancë.

Shumë njerëz e shmangin këtë ndjenjë të pashqetësuar duke u shkrirë në pritshmëritë e të tjerëve, sepse është më e lehtë të mbash paqen e jashtme sesa të përballesh me ankthin e mundshëm të mospranimit.

Por çmimi është i lartë: një jetë e ndërtuar mbi “po” të vazhdueshme, ku vetja e vërtetë zbehet ngadalë pas nevojës për t’u pëlqyer.

3. Besime jofunksionale rreth të thënit Jo

Këto besime janë shpesh arsyeja pse shumë njerëz thonë: “Nuk di të them Jo” dhe e bëjnë të vështirë vendosjen e kufijve dhe refuzimin e kërkesave të të tjerëve.

Ato shpesh ndikojnë në mënyrën se si komunikojmë dhe mund të na pengojnë të mbrojmë nevojat dhe të drejtat tona në mënyrë të shëndetshme.

4. Si të thuash Jo?

Nëse shpesh e gjeni veten duke menduar “Nuk di të them JO”, ndryshimi fillon duke
praktikuar mënyra të reja të komunikimit.

• Jini të drejtpërdrejtë dhe të sinqertë, por jo të pasjellshëm.
• Mbajeni përgjigjen të shkurtër.
• Nëse e keni të vështirë të refuzoni, shpreheni. Mund të thoni, për shembull: “E kam pak të vështirë ta them këtë, por…”. Kjo e bën komunikimin më të sinqertë dhe autentik.
• Jini të sjellshëm. Filloni me një shprehje mirënjohjeje, si p.sh.: “Faleminderit që mendove për mua…” ose “Faleminderit për ftesën…”.
• Flisni ngadalë dhe me një ton të ngrohtë. Kjo ndihmon që fjala “Jo” të mos perceptohet si e ashpër apo refuzuese ndaj personit.
• Mos kërkoni falje pa nevojë dhe mos jepni justifikime të gjata. Ju keni të drejtë të refuzoni një kërkesë thjesht sepse nuk dëshironi ose nuk mund ta bëni atë. Nuk është e nevojshme të bindni të tjerët se refuzimi juaj është i arsyeshëm.
• Mbani mend se ndershmëria është më e shëndetshme në planin afatgjatë. Të thuash “Po” kur në të vërtetë dëshiron të thuash “Jo” mund të krijojë pakënaqësi, zemërim dhe frustrim ndaj vetes ose ndaj të tjerëve.
• Merrni përgjegjësi për refuzimin tuaj. Mos fajësoni të tjerët dhe mos shpikni justifikime. Në vend që të thoni: “Nuk mundem”, provoni të thoni: “Nuk dua” ose “Zgjedh të mos e bëj”. Kjo e bën komunikimin më të qartë, më të sinqertë dhe më asertiv.

5. Mëso nga këto shembuj për të thënë Jo

Teknikat e mëposhtme ndihmojnë që fjala “Jo” të shprehet në një mënyrë të qartë, të respektueshme dhe asertive. Trevor Powell përshkruan gjashtë mënyra kryesore për të thënë “Jo”, të cilat paraqiten më poshtë:

“Jo”-ja e drejtpërdrejtë

Kur dikush ju kërkon të bëni diçka që nuk dëshironi ta bëni, thjesht thoni “Jo”. Qëllimi është ta shprehni refuzimin pa kërkuar falje ose pa u ndjerë fajtorë.

“Jo”-ja reflektuese

Kjo teknikë përfshin pranimin e nevojës ose ndjenjës së personit tjetër, përpara se të shprehni
refuzimin tuaj. Kështu tregoni mirëkuptim, pa hequr dorë nga kufijtë tuaj.

Shembuj:

• “E kuptoj që dëshiron të flasim për organizimin e mbledhjes vjetore, por sot nuk mund të dal për drekë.”
• “E di që mezi prisje të dilnim për një shëtitje këtë pasdite, por unë nuk mund të vij.”

“Jo”-ja e argumentuar

Në këtë rast jepni një arsye të shkurtër, të sinqertë dhe reale për refuzimin. Nuk është e nevojshme të jepni shpjegime të gjata.

Shembull:

• “Nuk mund të dal për drekë, sepse duhet të përfundoj një raport që dorëzohet nesër.”

“Jo”-ja me shtyrje

Kjo nuk është një mënyrë për të thënë “Jo” për momentin, duke lënë të hapur mundësinë për të pranuar kërkesën në një kohë tjetër. Kjo teknikë duhet të përdoret vetëm nëse vërtet keni ndërmend ta pranoni kërkesën në të ardhmen.

“Jo”-ja kërkuese

Qëllimi i saj është të eksplorojë nëse ekziston një mënyrë tjetër për ta përmbushur kërkesën ose për të gjetur një alternativë që është e pranueshme për të dyja palët.

Shembull:

• “A ka ndonjë orar tjetër që do të të përshtatej?”
• “A mund ta bëjmë këtë në një mënyrë tjetër?”

“Jo”-ja si disk i prishur

Sa herë që personi tjetër insiston, ju përsërisni të njëjtën përgjigje me të njëjtin ton të qetë dhe të respektueshëm.

Përmbledhje

Nuk di të them JO është një vështirësi që shpesh shoqërohet me ndjenja faji, frikën për të zhgënjyer të tjerët dhe vështirësinë për të vendosur kufij të shëndetshëm.

Kjo mund të ndikojë negativisht në mirëqenien emocionale, marrëdhëniet dhe vetëvlerësimin, ndërsa shpesh lidhet me besime jofunksionale të krijuara gjatë jetës.

Me praktikë dhe komunikim asertiv është e mundur të mësojmë të themi “jo” në mënyrë të qartë, të respektueshme dhe pa u ndjerë fajtorë.

Shkruajti Fjorela Petriti