Pse psikologët përdorin metafora?

Metafora është një mjet qendror i psikologut dhe të shumë modaliteteve terapeutike. Metaforat mund të përdoren për t’i bërë emocionet, traumën, ankthin apo marrëdhëniet më të kuptueshme. 

Studiuesit argumentojnë se i gjithë sistemi ynë konceptual është metaforik në natyrë, pra, ne nuk “i përdorim” metaforat, ne mendojmë përmes tyre.

Shumë metafora janë aq të rrënjosura në gjuhën tonë, sa shpesh nuk i vëmë re, si:

“Më ra pika”, “Më iku truri”, “E kam zemrën e rëndë” etj..

Po në terapi, si përdoren metaforat?

1. Truri preket me imazhe
2. Kur historia është shumë e dhimbshme
3. Kur nuk di si të lëvizësh nga një situatë
4. Metafora të tregon pse sjelljet përsëriten
5. Metafora e ndez motorin e ndryshimit

1. Truri preket me imazhe

Pse metaforat prekin më shpejt se këshillat?

Kur dikush të thotë: “Mos u shqetëso, gjithçka do rregullohet”, truri yt nuk preket shumë.
Por nëse them: “Ankthi yt është si një alarm që bie edhe kur nuk ka zjarr”, ti e kupton menjëherë.

Shembull:
Pra një person me ankth e kupton më qartë kur i thuhet:
“Ti nuk je problemi. Problemi është alarmi i brendshëm që bie më shpesh se duhet.”

Metafora shndërron një koncepte të vështira, si stresi, trauma, ankthi, në një imazh që njeriu mund ta mbajë në mend, ta zbërthejë dhe ta përballojë.

Kjo e bën trajtimin më të lehtë.

Metafora e ‘syzeve të zeza’

Unë u shpjegoj klientëve se kur njerëzit janë të depresionuar, është sikur mbajnë syze, lentet e të cilëve janë të mbuluara me bojë të zezë. Informacioni që marrin nga mjedisi i tyre “kalon përmes këtyre lenteve. Pra, ata kanë tendencë t’i shohin përvojat e tyre në një mënyrë shumë të errët dhe negative. Nuk është faji i tyre, në fakt, ata ndoshta as nuk e kuptojnë se kanë syze. 

Pastaj unë shpjegoj, në terma metaforikë, një pjesë të planit të trajtimit. 

Së bashku do të vlerësojmë “të menduarit e tyre, duke hequr bojën e errët nga lentet e tyre, në mënyrë që ata të mund ta shohin realitetin më qartë. Kjo i ndihmon ata të ndihen më mirë. 

Më vonë, kur klientët shprehin interpretime të shtrembëruara në mënyrë joreale rreth përvojave të tyre të brendshme (ndjesi fiziologjike ose mendore ose emocionale), e zgjeroj metaforën. 

Është sikur të kenë edhe syze të zeza të brendshme, të cilat ndikojnë në mënyrën se si mendojnë për ndjenjën e lodhjes, trishtimit, vetmisë, ngadalësimit mendërisht, apatikës, distancimit nga të tjerët, dhimbjes e kështu me radhë.

Ky imazh i thjeshtë u jep njerëzve kuptim, kontroll dhe lehtësi.

2. Kur historia është shumë e dhimbshme

Metafora si mbrojtje emocionale.

Trauma shpesh është shumë e fortë për ta shpjeguar drejtpërdrejt.
Metaforat i lejojnë njerëzit të flasin rreth dhimbjes, jo brenda saj.

Shembull:
 Në vend të “ishte dhunues,” një klient thotë:
“Unë ndihesha si një zog në kafaz.”

Kjo i jep distancë emocionale dhe ndihmon terapinë të ecë pa e traumatizuar përsëri.

3. Kur nuk di si të lëvizësh nga një situatë

Metaforat për vendimmarrjen dhe bllokimet.

Kur një person nuk merr dot vendim, psikologu mund tia shpjegon:

 “Imagjino sikur je në një dhomë me shumë dritare. Ti nuk je i bllokuar… je thjesht duke kërkuar pamjen që ka më shumë dritë.”

Shembull:
 Një vajzë që s’vendos dot për ndërrimin e punës:
“Ideja e të qëndruarit aty ku s’po rritesh është si të ujitësh një bimë me shumë pak tokë: rritet pak… por s’bëhet kurrë pyll.”

Metafora jep qartësi.

4. Metafora të tregon pse sjelljet përsëriten

Kur modelet e vjetra duken shumë të ngjitura për t’u ndryshuar.

Disa njerëz pyesin: “Pse kthehem te i njëjti lloj partneri?”
Metafora i bën të kuptojnë:
“Sepse truri yt kërkon rrugicën që e njeh më mirë, edhe kur ajo rrugë të çon në një fund të errët.”

Shembull:
 Në terapi u them:
“Ti ke ecur me vite në një shteg me baltë. Prandaj, edhe kur sheh një rrugë të sheshtë, truri yt kërkon atë me baltë… sepse duket ‘familjare’.”

Metafora shpjegon sjelljen pa gjykim.

5. Metafora e ndez motorin e ndryshimit

Si përdoret në terapi për shërim dhe motivim?

Metafora e duhur mund të transformojë një person në sekondë, sepse e aktivizon imazhin, emocionin dhe dëshirën për ndryshim.

Shembull:
 “Ndonjëherë duhet të dalësh nga tuneli që të kuptosh se drita s’po mungonte… por muret të zinin sytë.”

Metaforat jo thjesht shpjegojnë, ato shërojnë.

Përmbledhje

Metaforat shpesh përdoren për gjëra që janë të vështira për t’u përshkruar në një gjuhë më të drejtpërdrejtë. 

E keni lexuar metaforën: "Pema e fikut"

Një aspekt tjetër i jetës që është i vështirë për t’u përshkruar me gjuhë të drejtpërdrejtë, dhe për të cilin shpesh flitet në mënyrë metaforike, është emocioni. 

Ne “kërcejmë nga gëzimi”, “ngrijmë nga frika” dhe “vlojmë nga zemërimi”.

Meqenëse emocioni është shpesh kaq qendror në punën psikoterapeutike, përdorimi i metaforës do të vijë natyrshëm dhe terapistët janë të vetëdijshëm për funksionin e tyre.