Postimet e fundit
Frika se do vdes sjell shumë njerez në terapi pasi kanë bërë shumë vlerësime mjekësore. Si ndodh kjo?! Ja ta shpjegoj ..
Zemra rreh pak më shpejt se zakonisht, dhe për disa sekonda je i bindur se po ndodh diçka serioze. Nesër shkon te mjeku, bën ekografi apo elektrokardiogram, dhe gjithçka del në rregull.
Ndihesh më mirë për pak orë, ndoshta një ditë dhe pastaj frika kthehet, njësoj si më parë, sikur analiza të mos kishte ndodhur fare.
Nëse kjo të kujton dikë, ose të kujton veten tënde, s’je i vetmi.
Na kanë ardhur shumë njerëz pikërisht me këtë pyetje, të thënë me fjalë të ndryshme: “Pse vazhdoj ta ndiej trupin tim si armik, kur analizat e mia dalin krejt në rregull?”
Dhe pothuajse gjithmonë vjen bashkë me një turp të fshehur, ndjesia se je “i çmendur” ose “ekzagjerues”, se askush tjetër nuk e kupton çfarë kalon.
Nuk je as njëra, as tjetra. Është një model i njohur psikologjik, me shpjegim të qartë dhe me trajtim ajo kalon.
Lexo më shumë:
- Çfarë është saktësisht frika se do vdes?
- Pse shfaqet frika se do vdes edhe kur trupi është i shëndetshëm?
- Si duket në trup frika se do vdes? Simptomat
- Një shembull nga praktika klinike
- Kur frika se do vdes bëhet çrregullim që kërkon ndihmë profesionale
- Si e trajtojmë frikën se do vdes në Psikologu Online?
- Numra që tregojnë se nuk jeni vetëm
1. Çfarë është saktësisht frika se do vdes?
Në terminologjinë klinike, kjo quhet ankth shëndetësor (health anxiety) dhe, në format e saj më të theksuara, çrregullim ankthi për sëmundje (illness anxiety disorder), hipokondria.
Në thelb, mendja interpreton sinjale krejt normale të trupit, rrahje zemre pak më të shpejtë, dhimbje koke, ndjesi shtrëngimi në gjoks, si prova të një rreziku ekzistencial të pashmangshëm.
Frika se do vdes në këtë kontekst nuk lidhet domosdoshmërisht me një ngjarje konkrete traumatike, por me mënyrën si sistemi nervor ka mësuar ta interpretojë pasigurinë e vetë ekzistencës.
Dhe kjo pasiguri, siç e ka trajtuar gjerësisht psikologjia ekzistenciale (Yalom e quan “ankthi i vdekshmërisë”), është pjesë e përvojës njerëzore.
Problemi nuk është që e ndiejmë, problemi është kur ajo merr peng jetën tonë të përditshme.
2.Pse shfaqet frika se do vdes edhe kur trupi është i shëndetshëm?
Ka disa mekanizma që e ushqejnë këtë frikë, dhe njohja e tyre është hapi i parë drejt uljes së saj:
Cikli i “skanimit të trupit”
Personi fillon të vëzhgojë çdo ndjesi fizike me lupë: rrahjet e zemrës, frymëmarrjen, tretjen.
Sa më shumë vëmendje i jepet trupit, aq më shumë ndjesi “të reja” gjenden, sepse truri fillon të njohë detaje që më parë injoroheshin automatikisht.
Rrethi i qetësimit të përkohshëm.
Analiza normale sjell qetësi për disa orë ose ditë, por ankthi rikthehet sepse problemi nuk ishte kurrë provë mjekësore, ishte interpretimi i pasigurisë.
Kjo është arsyeja pse “edhe kur analizat janë normale” frika vazhdon.
Siguria e kërkuar nuk mund të plotësohet kurrë përfundimisht, sepse pyetja (“a jam i sigurt përgjithmonë?”) nuk ka përgjigje mjekësore.
Përvoja e hershme dhe mësimi familjar.
Shumë klientë tanë
- kanë pasur në fëmijëri një prind me sëmundje serioze,
- kanë humbur dikë të afërt papritur,
- ose janë rritur në një ambient ku sëmundja trajtohej si katastrofë.
Nga këto ngjarje ose të tjera, trupi mëson herët se “diçka e keqe mund të ndodhë pa paralajmërim”.
Konteksti kulturor shqiptar.
Në shumë familje shqiptare, flitet pak për vdekjen, dhe kur flitet, flitet me frikë ose me heshtje të rëndë.
Kjo mungesë e hapësirës për ta përpunuar vdekshmërinë si pjesë natyrale e jetës e bën më të vështirë përballjen kur ankthi shfaqet.
Personi ndihet vetëm me një frikë që “askush tjetër nuk e ka”.
3. Si duket në trup frika se do vdes? Simptomat
Frika se do vdes shpesh vishet me simptoma fizike, jo vetëm mendore, gjë që e bën edhe më konfuze për personin që i përjeton:
- Rrahje zemre të shpejta ose të parregullta, ndjesi “zemra po më del nga gjoksi”
- Shtrëngim ose presion në gjoks, vështirësi në frymëmarrje
- Marramendje, ndjesi “irrealiteti” ose shkëputje nga trupi
- Kontrollim i vazhdueshëm i pulsit, presionit, ose kërkim i simptomave në internet
- Shmangie e aktiviteteve fizike “për siguri” (p.sh. shmangie e ushtrimeve nga frika e zemrës)
- Kërkim i përsëritur i rimarrjes mjekësore, edhe pas rezultateve normale
- Pagjumësi e shkaktuar nga mendimet rreth vdekjes ose sëmundjes
4. Një shembull nga praktika klinike
Një person erdhi në terapi pasi kishte bërë katër herë elektrokardiogram brenda dy muajve, të gjitha normale.
“E di në mendje që jam mirë,” tha, “por trupi nuk më beson.”
Puna terapeutike nuk u fokusua te bindja e tij se ishte i shëndetshëm, atë e dinte tashmë.
U fokusua te mësimi i tolerancës ndaj pasigurisë dhe te kuptimi i asaj se çfarë përfaqësonte për të vdekja: kontroll i humbur mbi jetën në një periudhë kur ndihej i pafuqishëm në aspekte të tjera të saj.
Brenda disa muajsh, kontrollet mjekësore u ulën nga disa herë në javë në zero, jo sepse trupi u ndryshua, por sepse marrëdhënia e tij me pasigurinë u ndryshua.
5. Kur frika se do vdes bëhet çrregullim që kërkon ndihmë profesionale
Jo çdo mendim për vdekjen është problematik. Të menduarit herë pas here për vdekshmërinë është pjesë e jetës. Frika se do vdes bëhet shqetësuese klinikisht kur:
- Ta zë mendjen orë të tëra çdo ditë; jo vetëm një mendim i shpejtë që kalon, por diçka që kthehesh vazhdimisht ta kontrollosh gjatë gjithë ditës
- Të çon vazhdimisht te mjeku, edhe pas disa kontrolleve normale, sepse qetësia nuk zgjat kurrë sa duhet
- Të pengon jetën e përditshme, e shtyn takimin me shokë, e shmang palestrën “për siguri”, e ndalon nga puna kur ndjesitë bëhen “të forta”
- Vazhdon prej muajsh, jo javësh dhe në vend që të zbehet me kalimin e kohës, mbetet po aq e fortë ose bëhet edhe më e fortë
- Shoqërohet me sulme paniku, momente kur frika bëhet aq e fortë sa duket sikur po humbet kontrollin, me zemër që rreh shpejt, gulçim, dhe ndjesinë se diçka e tmerrshme po ndodh menjëherë
Në këto raste, ndihma profesionale nuk është “luks”, është hapi që e ndërpret ciklin.
Në PsikologuOnline e trajtojmë këtë lloj ankthi rregullisht, me qasje bazuar në dëshmi shkencore (terapi njohëse-sjellëse, teknika të tolerancës ndaj pasigurisë, dhe kur është e nevojshme, qasje ekzistenciale për të punuar me kuptimin e vdekshmërisë).
6. Si e trajtojmë frikën se do vdes në Psikologu Online?
Procesi ynë terapeutik për ankthin shëndetësor dhe frikën nga vdekja përfshin:
- Vlerësim fillestar, kuptojmë historikun, shkallën e ankthit dhe ndikimin në jetën e përditshme
- Ndërprerje e ciklit të kontrollit, ulje graduale e “skanimit të trupit” dhe kontrolleve të tepërta
- Punë me pasigurinë, teknika konkrete për të mësuar trupin dhe mendjen të tolerojnë atë që nuk mund të dihet me siguri absolute
- Kuptimi i thellë, çfarë përfaqëson vdekja për këtë person specifikisht, dhe si mund të jetohet plotësisht pavarësisht vdekshmërisë
Seancat zhvillohen online, në shqip, me psikologë të licencuar, pa nevojën për të udhëtuar apo për të pritur muaj për një takim të parë.
7. Numra që tregojnë se nuk jeni vetëm
Ankthi shëndetësor nuk është përvojë e rrallë apo “e çuditshme”:
- Studimet klinike tregojnë se ankthi shëndetësor prek diku midis 2% dhe 13% të popullsisë së përgjithshme të të rriturve, me përqindje edhe më të lartë tek personat që kanë pasur kontakt të shpeshtë me sistemin shëndetësor.
- Në nivel global, rreth 4% e popullsisë përjeton një çrregullim ankthi, që përkthehet në mbi 300 milionë njerëz dhe numri ka ardhur në rritje të vazhdueshme në tre dekadat e fundit.
- Vetëm rreth 1 në 3 persona me ankth kërkojnë ndihmë profesionale, pjesa më e madhe përballen të vetëm, shpesh për vite me rradhë, para se të kërkojnë trajtim.
Këto shifra tregojnë diçka të thjeshtë: nëse e përjetoni këtë frikë, jeni në shoqeri të madhe dhe trajtimi funksionon.
Nëse e njihni veten në këtë përshkrim
Frika se do vdes nuk zhduket duke bërë analiza të reja çdo herë që ajo shfaqet, zhduket duke mësuar një marrëdhënie tjetër me pasigurinë. Kjo mësohet me ndihmë profesionale.
Rezervoni një seancë me një nga psikologët tanë të licencuar: psikologuonline.al
